Teoria Widzenia | wystawa Zbigniewa Tomaszczuka

Fotografia jako „zakodowana” wersja rzeczywistości

Artysta multimedialny i teoretyk, profesor Bauhausu László Moholy-Nagy w wydanej w 1932 roku książce The New Vision, from Material to Architecture  zawarł tezy ruchu Neues Sehen, znanego również jako New Vision  lub Neue Optik, które zakładały, że fotografia ma autonomiczne cechy rządzące się własnymi prawami kompozycji i oświetlenia, dzięki którym obiektyw aparatu staje się drugim okiem do patrzenia na świat. Chodziło zarówno o wykorzystywanie różnych punktów widzenia kamery, zjawiska ruchu czy selektywnej głębi ostrości jak również stosowanie wszelkich eksperymentów technicznych wzbogacających naszą percepcję. Kontynuację takiego sposobu myślenia można odnaleźć w polskiej fotografii. Inspiracją do powstania mojego zestawu prac pod wspólnym tytułem Teoria widzenia  stały się fotografie Stefana Wojneckiego z cyklu Duogramy (1972), oraz Piotra Wołyńskiego Mimoformy  (2004)  i W cztery oczy (2009). Są one również kontynuacją wcześniejszej mojej pracy Paralaksa czasu (2006) opartej na sposobie rejestrowania informacji o kolorze w systemie trójwarstwowej fotografii. Teoria widzenia opiera się na specjalnie przerysowanej hipotetycznej idei, jak postrzegalibyśmy świat gdyby obrazy widziane lewym i prawym okiem nie składały się w mózgu w jeden przestrzenny obraz ale istniały osobno. Oczywiście nie chodzi tutaj o rozważania dotyczące znanych nam zaburzeń widzenia obuocznego kiedy to oczy nie współpracują ze sobą prawidłowo, lecz sprowadzenie tego problemu do namysłu nad istotą widzenia fotograficznego, w szczególności nad rolą kadru tworzącego spójne jednostki, których świat widziany oczyma jest pozbawiony. Projekt dotyczy budowy hipotetycznej koncepcji zamieniającej naukowe rozważania w ideę artystyczną. Przypomina, że w aparat fotograficzny wbudowana jest perspektywa renesansowa, widzenie statyczne i jedno ogniskowe a w sam proces fotografowania wpisane są właściwości filmu, soczewek i aparatu fotograficznego, co skutkuje między innymi zniesieniem trzeciego wymiaru, zniekształceniem koloru i ograniczeniem fotografowanych scen do określonego zakresu jasności, oraz jak pisała Susan Sontag do refleksji o tym, że obrazy fotograficzne mają skłonność do estetyzacji. Wszystko to powoduje, że fotografia stanowi „zakodowaną” wersję rzeczywistości. O tym jest ta wystawa.
Zbigniew Tomaszczuk

Zbigniew Tomaszczuk

Emerytowany profesor uczelni na Wydziale Sztuki Mediów ASP w Warszawie. Wykładowca w Warszawskiej Szkole Filmowej i Studium Fotografii ZPAF. Studia magisterskie na Wydziale Komunikacji Multimedialnej Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. Doktorat ze sztuk plastycznych z dyscypliny artystycznej fotografia na ASP w Poznaniu. Habilitacja ze sztuki filmowej w PWSFTViT w Łodzi. Członek Związku Polskich Artystów Fotografików w Okręgu Warszawskim. Redaktor naczelny (w latach 2000–2003) „Kwartalnika Fotografia” oraz naukowo artystycznego pisma o fotografii „Camera Obscura” (w latach 2006–2012). Autor książek: Łowcy obrazów. Szkice z historii fotografii (Warszawa 1998), Świadomość kadru. Szkice z estetyki fotografii (Września 2003), Odwzajemnione spojrzenie. O fotografii otworkowej (Wrocław 2004), Déjà vu. Kolekcja Wrzesińska (Września 2014), Historia fotografii (Warszawa 2025), monografii Zakres widzenia (Warszawa 2018) oraz blisko 200 tekstów o fotografii w pismach branżowych i artystycznych, wydawnictwach zbiorowych, posympozjalnych i katalogach wystaw. Zajmuje się twórczością związaną ze sztukami wizualnymi. Prace w zbiorach: Muzeum Sztuki Współczesnej w Łodzi, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie, Muzeum Historii Fotografii w Krakowie, Musee de l’Elisee w Lozannie.

Wernisaż 23.04.2026, 18:00
Wystawa trwa do 24.05.2026

Wykonawca / Organizator:

Galeria Obok ZPAF